E-readers en milieu: groener dan boeken of pure marketing?

Hier wordt het interessant. Amazon claimt dat je al na 22-23 boeken klimaatneutraal bent met je Kindle. Klinkt redelijk, toch? Maar deze berekening is gebaseerd op Amerikaanse gegevens, waar veel boeken nog steeds worden gedrukt op minder milieuvriendelijk papier en over grote afstanden worden getransporteerd.

In Nederland ligt het anders. Uit onderzoek van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat je hier eerder 65-75 boeken moet lezen voordat je e-reader echt groener wordt. Waarom? Nederlandse uitgevers gebruiken gemiddeld meer gerecycled papier en de transportafstanden zijn korter. Een boek van Uitgeverij Podium heeft dus een kleinere voetafdruk dan een bestseller uit Amerika.

Lees je één boek per maand? Dan duurt het meer dan vijf jaar voordat je Kindle Oasis (die 245 kg CO2 kost om te maken) klimaatneutraal is. Ben je een echte boekenwurm die vier boeken per maand verslindt? Dan ben je al na anderhalf jaar in de plus. De bibliotheek blijft overigens de groenste optie: daar lees je klimaatneutraal vanaf pagina één.

En dan hebben we het nog niet eens over wat er gebeurt als je je e-reader vervangt. Koop je om de drie jaar een nieuwe? Dan kom je waarschijnlijk nooit in de plus, tenzij je echt een boekenverslindende machine bent.

“Maar mijn oude Kindle kan toch gewoon gerecycled worden?” Dat klopt, maar recycling is lang niet zo groen als de fabrikanten je willen doen geloven. Van een e-reader wordt gemiddeld maar 20-30% daadwerkelijk hergebruikt. De rest verdwijnt alsnog in de prullenbak, inclusief zeldzame aardmetalen die met veel milieuschade zijn gewonnen.

Reparatie is veel groener dan recycling. Een nieuwe batterij voor je vijf jaar oude Kindle kost ongeveer 40 euro en bespaart 160 kilogram CO2 vergeleken met een nieuw toestel. Maar hier zit de crux: Amazon en Kobo maken reparatie bewust moeilijk. Schroefjes die je alleen met speciaal gereedschap kunt losdraaien, lijm in plaats van clips, en batterijen die niet los verkrijgbaar zijn.

“Mijn Kindle doet het nog prima, maar de nieuwe heeft zo’n mooi verlicht scherm.” Herkenbaar? Dat is precies waar fabrikanten op inzetten. Ze introduceren om de twee jaar nieuwe functies die niet echt nodig zijn, maar wel verleidelijk. Weersta die verleiding. Een e-reader die acht jaar meegaat is vier keer groener dan een exemplaar dat je om de twee jaar vervangt.

Praktische tip: koop een hoesje. De meeste e-readers gaan kapot door vallen, niet door slijtage. En mocht je scherm toch barsten? Check eerst of een reparatiewinkel in je buurt hem kan maken. Vaak kost dat minder dan de helft van een nieuwe.

Hier wordt het verhaal nog complexer. Die ‘papierloze’ e-reader is namelijk constant verbonden met het internet. Elke keer dat je een boek downloadt, synchroniseert met je account, of een highlight upload naar Goodreads, draag je bij aan de CO2-uitstoot van datacenters.

Amazon’s cloudopslag voor je Kindle-bibliotheek produceert ongeveer 0,5 gram CO2 per megabyte per jaar. Klinkt weinig, maar met duizenden boeken in je cloud tikt het aan. Een gemiddelde lezer stoot zo’n 2-3 kilogram CO2 per jaar uit aan cloudopslag en downloads. Dat is vergelijkbaar met één extra paperback.

Wist je dat je Kindle standaard wifi aanhoudt, zelfs als je niet leest? Die constante verbinding met Amazon’s servers kost energie. In de instellingen kun je wifi uitzetten en alleen aanzetten als je nieuwe boeken wilt downloaden. Scheelt ongeveer 15% batterij en dus ook CO2.

En dan is er nog de verleiding van impulskopen. “Oh, dat boek klinkt interessant” – klik, gekocht. E-books maken het zo makkelijk om boeken te kopen die je nooit leest. Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde Kindle-gebruiker 40% meer boeken koopt dan iemand die alleen fysieke boeken leest. Groener wordt je er niet van als die digitale boeken uiteindelijk toch ongelezen blijven.

De bibliotheek heeft overigens ook e-books. Via apps zoals OverDrive of de Bibliotheek-app lees je gratis en zonder extra cloudopslag. Dat is pas echt groen lezen.